Fréttir

6.6.2007
Dómur Hæstaréttar Íslands, þann 31. maí 2007, í máli nr. 392/2006:
Ákæruvaldið gegn A, B, C, D, E, F, G og H
Verknaðarlýsing í ákæru: Ákærðu A og B voru ákærðir fyrir umboðssvik, um þann þátt málsins verður ekki fjallað hér.

I. Brot í rekstri X hf.: Ákærða A sem stjórnarformanni X hf. og ákærða C sem stjórnarmanni í félaginu voru gefin að sök brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa vanrækt að standa skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna hlutafélagsins árið 2001, samtals að fjárhæð kr. 2.021.617.

II. Brot í rekstri Y ehf.: Ákærða D sem stjórnarformanni Y ehf. og ákærða E sem stjórnarmanni félagsins voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt með því hafa vanrækt að standa skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins á árunum 2000 og 2001, samtals að fjárhæð kr. 5.915.885. Þá voru ákærða D sem stjórnarformanni, ákærða E sem stjórnarmanni og ákærða H sem framkvæmdastjóra gefin að sök brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa vanrækt að standa skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna einkahlutafélagsins á árunum 2000 og 2001, samtals að fjárhæð kr. 10.049.180.

III. Brot í rekstri Z hf.: Ákærða D sem framkvæmdastjóra Z hf. og ákærðu A og E sem stjórnarmönnum félagsins, voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt og brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni hlutafélagsins árið 2001, samtals að fjárhæð kr. 14.850.895 og afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna hlutafélagsins á árunum 2001 og 2002, samtals að fjárhæð kr. 17.944.099.

IV. Brot í rekstri W ehf.: Ákærða D, sem framkvæmdastjóra og stjórnarmanni W ehf., voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, með því að hafa vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins árið 2002, samtals að fjárhæð kr. 5.748.579 og afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna einkahlutafélagsins á árunum 2002 og 2003, samtals að fjárhæð kr. 8.629.938.

V. Brot í rekstri Q ehf.: Ákærða G sem framkvæmdastjóra Q ehf. og ákærða A sem stjórnarmanni í félaginu og daglegum stjórnanda þess, voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt og með því að hafa vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins árið 2001, samtals að fjárhæð kr. 4.616.980. Ákærði A var ákærður vegna vanskil á allri framangreindri fjárhæð, en ákærði G var ákærður vegna vanskila á samtals kr. 1.587.505. Þá voru ákærða A gefin að sök brot gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa vanrækt að standa skil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna einkahlutafélagsins á árinu 2001, samtals að fjárhæð kr. 781.215.

VI. Brot í rekstri A ehf.: Ákærða F sem framkvæmdastjóra A ehf. og ákærða A sem stjórnarformanni félagsins voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, með því að hafa vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins árið 2001, samtals að fjárhæð kr. 512.448 og afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna einkahlutafélagsins á árinu 2001, samtals að fjárhæð kr. 5.047.389.

VII. Brot í rekstri B ehf.: Ákærða A sem stjórnarformanni B ehf. og ákærða C sem stjórnarmanni í félaginu voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, með því að hafa vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins árið 2002, samtals að fjárhæð kr. 2.427.185 og afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna einkahlutafélagsins á árinu 2002, samtals að fjárhæð kr. 8.977.513.

VIII. Brot í rekstri C ehf.: Ákærða F sem framkvæmdastjóra C ehf., ákærða C sem stjórnarformanni félagsins og ákærða A sem stjórnarmanni í félaginu voru gefin að sök brot gegn lögum um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, með því að hafa vanrækt að standa innheimtumanni ríkissjóðs skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í nafni einkahlutafélagsins árin 2001 og 2002, samtals að fjárhæð kr. 2.599.193 og afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna hlutafélagsins á árunum 2001 og 2002, samtals að fjárhæð kr. 4.265.326.

Héraðsdómur Reykjavíkur 30. mars 2005, í máli nr. S-871/2005:
I. Brot í rekstri X ehf.: Ákærðu neituðu allir sök og kröfðust sýknu, en kröfðust til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Dómurinn taldi að ákærðu hefði verið fullkunnugt um stöðu félagsins og vanskil þess á staðgreiðslu opinberra gjalda. Taldi dómurinn að ákærðu hefði borið í skjóli stöðu sinnar að annast um að starfsemi félagsins væri jafnan í réttu og góðu horfi. Voru því báðir ákærðu dæmdir sekir um þau brot er þeim voru gefin að sök, en brotin voru þó ekki talin stórfelld. Þar sem ákærðu höfðu greitt inn á staðgreiðsluskuld félagsins umfram ákærufjárhæð, var ekki talið að fésektarlágmark ætti við. Var ákærðu, hvorum um sig, gert að greiða fésekt í ríkissjóð að fjárhæð kr. 50.000.

II. Brot í rekstri Y ehf.: Ákærðu H og E neituðu sök. Ákærði D játaði sök en bar brigður á fjárhæðir í ákærunni. Að því er varðaði brot gegn lögum um virðisaukaskatt byggðu ákærðu D og E vörn sína meðal annars á því, að ekki hefði verið rannsakað að hvaða marki reikningar hefðu fengist greiddir sem gefnir voru út á þeim virðisaukaskattsstímabilum sem um ræddi í málinu. Dómurinn taldi að mörg þeirra fyrirtækja sem voru í viðskiptum við Y ehf. hefðu orðið gjaldþrota. Hefðu ákærðu talið að til lækkunar ætti að koma vegna óinnheimtra krafna hefði sú skylda hvílt á þeim, þegar þeir sáu í hvað stefndi, að senda inn leiðréttingaskýrslu virðisaukaskatts. Það var ekki gert og var því mótbárum þessum hafnað. Að mati dómsins var ákærðu kunnugt um rekstur félagsins, þar á meðal um skil félagsins á virðisaukaskatti. Með vísan til þeirra ríku skyldna stjórnarformanns og stjórnarmanna, sem kveðið er á um í lögum um einkahlutafélög, var talið að ákærðu hefðu í skjóli stöðu sinnar átt að annast um að starfsemi félagsins væri jafnan í réttu og góðu horfi. Félagið átti við fjárhagslega erfiðleika að etja á þessum tíma, en dómurinn taldi að það hefði lagt ríkar skyldur á herðar ákærðu að fylgjast með og tryggja að félagið innti af hendi lögboðin gjöld. Voru ákærðu D og E sakfelldir fyrir stórfelld brot gegn lögum um virðisaukaskatt. Ekkert hafði verið greitt inn á virðisaukaskattskuld eftir eindaga vegna þeirra tímabila sem ákæran tók til og voru ákærðu, hvor um sig, ásamt fangelsisrefsingu, dæmdir til greiðslu sektar að fjárhæð kr. 6.000.000. Ákæru á hendur D, E og H, vegna brota á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda var vísað frá dómi.

III. Brot í rekstri Z hf.: Ákærðu A og D neituðu sök og kröfðust sýknu, en kröfðust til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Ákærði E krafðist frávísunar ákæru á hendur sér. Frávísunarkröfu E var hafnað. Talið var, af framburði ákærðu og vitna, að allir ákærðu vissu um slæma fjárhagsstöðu félagsins, þar á meðal um það að félagið stóð ekki í skilum á afdreginni staðgreiðslu og innheimtum virðisaukaskatti. Dómurinn taldi að ákærði E hefði reynt að afla sér raunhæfra upplýsinga um stöðu félagsins og sýna ábyrgð í rekstri þess. Þá mátti ráða af því sem ákærði E hafði látið færa til bókar á stjórnarfundum að hann hefði einn stjórnarmanna, reynt að spyrna við fótum og sýna ábyrga afstöðu í rekstrinum. Að þessu virtu var það mat dómsins að saknæmisskilyrði laga um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda væru ekki uppfyllt hvað varðaði ákærða A og var hann sýknaður. Að því er varðaði brot á lögum um virðisaukaskatt héldu verjendur ákærðu A og D því fram, að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort virðisaukaskattur hefði í reynd verið innheimtur af þeim kröfum sem félagið átti á hendur öðrum, eða hvort hann var útistandandi. Dómurinn hafnaði þessum rökum, þar sem að hann taldi að skylda hefði hvílt á ákærðu A og D að skila inn leiðréttingarskýrslum virðisaukaskatt hefðu þeir talið að til lækkunar ætti að koma á virðisaukaskatti vegna óinnheimtra krafna. Þá kom einnig fram í vörn ákærðu að samkvæmt ársreikningi Z hf. hefðu útistandandi kröfur numið kr. 59.367.000. Ekkert lá fyrir um innheimtu þessara krafna og þær vörðuðu ekki það tímabil sem ákæran tók til. Dómurinn taldi að ekkert hefði komið fram í málinu sem rennt gæti stoðum undir þær staðhæfingar ákærðu að ákærufjárhæðin samkvæmt þessum lið væri röng. Að því er varðaði brot ákærðu A og D á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda héldu þeir því fram að rannsókn hefði ekki farið fram á því hvort laun voru í skilum eða ekki. Dómurinn taldi að hvorki gögn málsins né framburður ákærðu og vitna fyrir dóminum hefðu rennt stoðum undir þessar staðhæfingar og ekkert hefði komið fram í málinu sem gæfi til kynna að ákærufjárhæðin væri röng. Dómurinn taldi að ákærðu gætu ekki borið fyrir sig vörn af þessu tagi, án þess að sýna fram á það með óyggjandi hætti að laun vegna þeirra tímabila sem ákært var fyrir hafi verið í vanskilum. Með vísan til þeirra ríku skyldna stjórnarformanns og stjórnarmanna, sem kveðið er á um í lögum um hlutafélög, var talið að ákærðu hefðu í skjóli stöðu sinnar átt að annast um að starfsemi félagsins væri jafnan í réttu og góðu horfi. Félagið átti við fjárhagslega erfiðleika að etja á þessum tíma, en dómurinn taldi að það hefði lagt ríkar skyldur á herðar ákærðu að fylgjast með og tryggja að félagið innti af hendi lögboðin gjöld. Ákærðu A og D voru sakfelldir fyrir stórfelld brot á lögum um virðisaukaskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda, þó þannig að ákærði A var ekki látinn sæta refsiábyrgð vegna gjalda sem gjaldféllu eftir að hann sannanlega hætti í stjórn félagsins. Greiðslur inn á virðisaukaskattsskuld eftir eindaga töldust ekki verulegar. Voru A og D, hvor um sig, ásamt fangelsisvist, dæmdir til greiðslu sektar að fjárhæð kr. 14.500.000. Greiðslur inn á staðgreiðsluskuld félagsins töldust ekki verulegar. Voru báðir ákærðu dæmdir til fangelsisvistar, þá var ákærði A dæmdur til greiðslu sektar að fjárhæð kr. 15.500.00 og ákærði D til greiðslu sektar að fjárhæð kr. 20.000.000.

IV. Brot í rekstri W ehf.: Ákærði játaði sök en bar brigður á að fjárhæðir væru réttar. Ákærði hélt því fram að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort virðisaukaskattur hefði í reynd verið innheimtur af þeim kröfum sem félagið átti á hendur öðrum, eða hvort hann var útistandandi. Dómurinn hafnaði þessum rökum, þar sem að hann taldi að skylda hefði hvílt á ákærða að skila inn leiðréttingarskýrslum virðisaukaskatt hefði hann talið að til lækkunar ætti að koma á virðisaukaskatti vegna óinnheimtra krafna. Þá hélt ákærði því fram að ekki hefði verið rannsakað hvaða laun hefðu verið ógreidd, ábyrgðarsjóður launa hefði greitt kr. 20.000.000 í laun. Dómurinn kannaði þetta atriði sérstaklega og var það niðurstaða hans að staðhæfing þessi ætti sér enga stoð í gögnum málsins og að ekkert hefði komið fram í málinu að öðru leyti sem gæfi til kynna að ákærufjárhæð samkvæmt þessum ákærulið væri röng. Greiðslur inn á vanskil skattaðilans á innheimtum virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu töldust ekki verulegar. Brotin töldust stórfelld og var ákærði, ásamt fangelsisvist, dæmdur til greiðslu sektar að fjárhæð kr. 11.400.000 vegna vanskila á virðisaukaskatti og kr. 17.000.000 vegna vanskila á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda.

V. Brot í rekstri Q ehf.: Ákærði G var sýknaður þar sem saknæmisskilyrði laga um virðisaukaskatt voru ekki talin uppfyllt að því er hann varðaði. Ákærði A hélt því fram að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort virðisaukaskattur hefði í reynd verið innheimtur af þeim kröfum sem félagið átti á hendur öðrum, eða hvort hann var útistandandi. Dómurinn hafnaði þessum rökum þar sem hann taldi að ekkert hefði komið fram í málinu sem renndi stoðum undir þessar staðhæfingar og að skylda hefði hvílt á ákærða að skila inn leiðréttingarskýrslum virðisaukaskatt hafi hann talið að til lækkunar ætti að koma á virðisaukaskatti vegna óinnheimtra krafna. Ákærði hélt því fram að hann hefði hætt afskiptum af félaginu í október 2001, en samkvæmt vottorði hlutafélagaskrár sat hann engu að síður í stjórn félagsins frá 20. apríl 2001 til 20. desember 2002. Ekkert hafði komið fram í málinu um annað. Þá hélt verjandi ákærða A því fram að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort laun hafi verið í skilum eða ekki. Af lýstri kröfu launamanna félagsins í þrotabú þess var ekki ráðið hvort um væri að ræða kröfur vegna tímabila þeirra sem um ræddi í ákæru og var því ekki fallist á þessa vörn ákærða. Dómurinn taldi að ákærði hefði borið ábyrgð á því, sem stjórnarmaður, að starfsemi og skipulag félagsins væri í réttu og góðu horfi. Þar undir félli ábyrgð á því að staðin væru skil á lögboðnum gjöldum og virðisaukaskatti. Þótt ákærði hefði ekki sjálfur annast gerð skilagreina eða unnið virðisaukaskattsskýrslur væri ábyrgð hans engu minni. Þá var að mati dómsins ekki komið fram með fullnægjandi hætti að fjárhæðir samkvæmt skilagreinum og skýrslum væru rangar. Ekkert hafði verið greitt inn á vanskilin og töldust brot ákærða A stórfelld. Var ákærði A dæmdur til greiðslu sektar að samtals fjárhæð kr. 10.800.000, vegna brota á lögum um virðisaukaskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda.

VI. Brot í rekstri A ehf.: Ákærðu neituðu sök og kröfðust sýknu, en til vara vægustu refsingar sem lög leyfa. Ákærði F var sýknaður með vísan til þess, að framburður vitna fyrir dómi hefði rennt stoðum undir framburð ákærða F sjálfs, um að þrátt fyrir að hann hefði verið tilkynntur til hlutafélagaskrár sem framkvæmdastjóri og formlega gegnt því starfi, þann tíma sem greinir í ákæru, hefðu valdheimildir hans sem framkvæmdastjóra verið svo takmarkaðar að honum hefði verið ómögulegt að taka ákvörðun um hvaða kröfur á hendur félaginu skyldu greiddar og hann hafi ekki verið til þess bær, hvorki varðandi virðisaukaskatt sem félaginu bar að skila á framkvæmdastjóra tíma hans né staðgreiðslu opinberra gjalda. Þá var vísað til þess skamma tíma sem ákærði F var skráður framkvæmdastjóri hjá félaginu og leiddi til þess að honum var illfært að hafa áhrif á reksturinn. Ákærði A hélt því fram að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort virðisaukaskattur hefði í reynd verið innheimtur af þeim kröfum sem félagið átti á hendur öðrum, eða hvort hann var útistandandi. Dómurinn hafnaði þessum rökum þar sem hann taldi að ekkert hefði komið fram í málinu sem renndi stoðum undir þessar staðhæfingar og að skylda hefði hvílt á ákærða að skila inn leiðréttingarskýrslum virðisaukaskatt hafi hann talið að til lækkunar ætti að koma á virðisaukaskatti vegna óinnheimtra krafna. Þá hélt verjandi ákærða A því fram að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort laun hafi verið í skilum eða ekki. Að mati dómsins var ekkert fram komið í málinu sem renndi stoðum undir þessar fullyrðingar ákærða. Taldi dómurinn að ákærði, sem stjórnarmanni félagsins, þann tíma sem ákæran tók til, hefði borið ábyrgð á því að starfsemi og skipulag félagsins væri í réttu og góðu horfi. Þrátt fyrir að ákærði hefði ekki sjálfur annast gerð skilagreina eða unnið virðisaukaskattsskýrslur væri ábyrgð hans engu minni. Ákærði var sakfelldur fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Brot ákærða gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda töldust stórfelld. Greiðslur inn á vanskil skattaðilans töldust ekki verulegar. Ákærði var dæmdur til greiðslu sektar að fjárhæð kr. 1.000.000 vegna vanskila á virðisaukaskatti og kr. 10.000.000 vegna vanskila á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda.

VII. Brot í rekstri B ehf.: Verjendur ákærðu héldu því fram að engin rannsókn hefði farið fram á því hvort virðisaukaskattur hefði í reynd verið innheimtur af þeim kröfum sem félagið átti á hendur öðrum, eða hvort hann var útistandandi. Dómurinn hafnaði þessum rökum þar sem hann taldi að þær skyldur hefðu hvílt á ákærðu, að skila inn leiðréttingarskýrslum virðisaukaskatt hefðu þeir talið að til lækkunar ætti að koma á virðisaukaskatti vegna óinnheimtra krafna. Taldi dómurinn að ákærðu hefðu, sem stjórnarformaður og stjórnarmaður, ábyrgð á því að starfsemi og skipulag félagsins væri í réttu og góðu horfi. Taldi hann að það stoðaði ákærða C lítið að bera því við að hann hefði lítið komið að fjármálum félagsins þann tíma sem hann sat í stjórn, enda væri ljóst af framburði hans fyrir dómi að honum var vel kunnugt um fjárhagserfiðleika félagsins. Voru ákærðu sakfelldir fyrir stórfelld brot á lögum um virðisaukaskatt. Greiðslur inn á vanskil á virðisaukaskatti töldust ekki verulegar og voru ákærðu, hvor um sig dæmdir til fangelsisvistar, ásamt greiðslu sektar að fjárhæð kr. 2.500.000 vegna vanskila á virðisaukaskatti. Að því er varðaði vanskil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda taldi dómurinn að jafnvel þótt ákærðu hefðu haft undir sinni stjórn umsjónarmann eða menn, sem falið var að sinna ákveðnum verkefnum, eins og að sjá um skilagreinar vegna staðgreiðslu opinberra gjalda og virðisaukaskatts, hvíldi ábyrgð á því, að starfsemi og skipulag félagsins væri í réttu og góðu horfi, á þeirra herðum. Þar undir félli ábyrgð á því að staðin væru skil á afdreginni staðgreiðslu opinbera gjalda. Þótt ákærðu hefðu ekki sjálfir annast gerð skilagreina eða unnið virðisaukaskattsskýrslur væri ábyrgð þeirra engu minni og að mati dómsins var nægilega fram komið að ákærðu var fullkunnugt um fjárhagserfiðleika félagsins, þar á meðal um erfiðleika við að standa skil á lögboðnum gjöldum. Ákærðu voru sakfelldir fyrir stórfelld brot á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Greiðslur inn á vanskil á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda töldust ekki verulegar. Hins vegar námu álag og vextir kr. 1.255.381, enn ekki var sundurgreint hversu mikill hluti þeirra fjárhæðar var álag, sem til frádráttar fésekt gæti komið. Ákærðu voru látnir njóta vafans um það og til frádráttar sektarfjárhæð kom öll sú fjárhæð sem greidd hafði verið í vexti og álag. Ákærðu voru hvor um sig dæmdir til fangelsisvistar, ásamt greiðslu sektar að fjárhæð kr. 8.500.000 vegna vanskila á afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda.

VIII. Brot í rekstri C ehf.: Að mati dómsins höfðu allir ákærðu vitneskju um hversu mikla fjárhagserfiðleika félagið glímdi við á þeim tíma er ákærutímabilið tekur til og hlaut þeim að vera ljóst að félagið stóð ekki skil á virðisaukaskatti og afdreginni staðgreiðslu á því tímabili. Þá taldi dómurinn að allir ákærðu ábyrgð á því að starfsemi og skipulag félagsins væri í réttu og góðu horfi, þar undir félli ábyrgð á skilum á afdreginni staðgreiðslu og innheimtum virðisaukaskatti. Ekkert í gögnum málsins benti til þess að staðhæfing ákærða F um útistandandi viðskiptakröfur ætti við rök að styðjast. Voru brot ákærðu gegn lögum um virðisaukaskatt talin stórfelld. Voru ákærðu dæmdir til fangelsisrefsingar og til greiðslu sektar, hver um sig, að fjárhæð kr. 1.800.000. Að því er varðaði brot á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda héldu verjendur ákærðu því fram að engin rannsókn hefði farið fram á efnisatriðum ákæru, þ.e. hvort laun hafi verið í skilum eða ekki. Meðal gagna málsins var frumvarp til úthlutunar í þrotabú C ehf., þar á meðal var úthlutun greiðslna vegna launakrafna. Í skjölum málsins var ekkert að finna sem gaf vísbendingar um að hve miklu leyti laun þessi voru vegna þeirra tímabila sem ákæran tók til. Það var því álit dómsins að ákærðu gætu ekki borið fyrir sig vörn af þessu tagi, án þess að sýna fram á það með óyggjandi hætti að laun vegna þeirra tímabila sem ákært er fyrir hafi verið í vanskilum. Það hafi ekki verið gert. Ákærðu voru sakfelldir, þó þannig að A og C var ekki gert að sæta refsiábyrgð vegna greiðslutímabilsins apríl 2002, þar sem þeir hættu í stjórn félagsins þann 8. maí 2002. Brot ákærðu gegn lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda töldust stórfelld og voru ákærðu ásamt fangelsisrefsingu dæmdir til greiðslu sekta, A að fjárhæð kr. 2.500.000, B að fjárhæð kr. 2.500.000 og F að fjárhæð kr. 3.700.000.

Dæmd viðurlög:

Ákærði A: 15 mánaða fangelsi, þar af 12 mánuðir skilorðsbundnir til tveggja ára. Fésekt kr. 67.150.000, vararefsing 12 mánaða fangelsi (sakfelldur fyrir umboðssvik og ofangreind brot). Ákærði C: 6 mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára. Fésekt kr. 15.350.000, vararefsing 6 mánaða fangelsi.

Ákærði D: 10 mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára. Fésekt kr. 68.900.000, vararefsing 12 mánaða fangelsi. Ákærði E: 4 mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára. Fésekt kr. 6.000.000, vararefsing 2 mánaða fangelsi.

Ákærði F: 4 mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára. Fésekt kr. 5.500.000, vararefsing 3 mánaða fangelsi.

Þá var ákærði B dæmdur í 6 mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára fyrir, umboðssvik.

Brot samkvæmt kafla I talin varða við: 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005.

Brot samkvæmt II kafla voru talin varða við: 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Brot samkvæmt III.-VIII. kafla voru talin varða við: 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005, 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 2. gr. laga nr. 42/1995 og 1. gr. laga nr. 134/2005 og 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998, þó þannig að brot á lögum um virðisaukaskatt, samkvæmt kafla VI, voru ekki talin varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995 og 139. gr. laga nr. 82/1998.

Dómur Hæstaréttar Íslands, þann 31. maí 2007, í máli nr. 392/2006:
Allir ákærðu að undanskildum Y áfrýjuðu máli sínu til Hæstaréttar Íslands. Jafnframt var málinu skotið til Hæstaréttar af hálfu ákæruvaldsins gegn öllum ákærðu. Ákærði A krafðist sýknu af sakargiftum samkvæmt A kafla ákæru og til vara að héraðsdómur yrði ómerktur varðandi þann kafla, en að öðru leyti að málinu yrði vísað frá héraðsdómi. Ákærði B krafðist sýknu. Ákærðu C, Ó og F kröfðust sýknu en til vara að refsing verði milduð. Ákærði D krafðist mildunar refsingar og ákærði Y krafðist þess aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi að því er hann varðaði, en til vara að hinn áfrýjaði dómur yrði staðfestur, en að því frádregnu að refsing yrði svo væg sem lög leyfðu.

Ákærðu A og B voru ákærðir fyrir umboðssvik, um þann þátt málsins verður ekki fjallað hér.

Í I. lið kafla C til I í ákæru, var öðrum ákærðu en B, gefið að sök brot gegn 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, með því að hafa ekki staðið skil á nánar tilteknum virðisaukaskatti í rekstri sjö félaga. Ákærðu héldu því fram að ekki hefðu verið innheimtar allar þær kröfur, sem virðisaukaskatturinn hefði verið lagður á og að einhverjar af þeim kröfum kynnu að vera tapaðar. Hæstiréttur sagði að brot væri fullframið með því að afhenda ekki virðisaukaskattsskýrslu eða virðisaukaskatt sem innheimur var eða bar að innheima. Hæstiréttur hafnaði því að brotalýsing í ákæru tæki eingöngu til virðisaukaskatts af kröfum, sem félögin, sem hér áttu í hlut, höfðu fengið greiddar. Hvað varðar tapaðar kröfur taldi Hæstiréttur að það gæti skipt verulegu máli fyrir þá sem sökum væru bornir fyrir vanskil á virðisaukaskatti félags sem hætt hefur rekstri, að rannsókn beinist m.a. að töpuðum kröfum vegna þess að það hefði bein áhrif á vanskila fjárhæð. Taldi Hæstiréttur að rannsókn á töpuðum kröfum hefði ekki verið gerð með fullnægjandi hætti í þeim tilvikum sem um er fjallað í I. lið kafla C til I í ákæru og vísaði því málinu að þessu leyti frá héraðsdómi.

Í B kafla og II. lið kafla D til I í ákæru var öðrum en ákærðu B og Z gefið að sök brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, með því að hafa ekki staðið skil á nánar tilteknum fjárhæðum vegna staðgreiðslu opinberra gjalda, sem hefði verið haldið eftir af launum starfsmanna sjö félaga. Ákærðu töldu að svo kynni að vera að hluti þeirra launa hefði ekki verið greiddur áður en félögin, sem um ræðir, hefðu verið tekin til gjaldþrotaskipta. Ákærðu gerðu athugasemd við að fullnægjandi rannsókn í þeim efnum hefði ekki farið fram. Sagði Hæstiréttur að ólíkt því sem á við um virðisaukaskatt, ræðst fjárhæð sem skila ber í staðgreiðslu af staðreyndum um útborguð laun, sem liggja fyrir þegar skilagrein er gerð. Fjárhæð skilagreinar geti því aðeins tekið breytingum ef hún hefði verið röng. Hæstiréttur taldi að til þess að svo gæti verið, þyrftu rökstuddar ábendingar að hafa komið fram frá ákærðu, á meðan rannsókn málsins stóð yfir, eða að fyrirliggjandi upplýsingar hafi bent eindregið til þess að upphaflegu skilagreinarnar hefðu verið rangar. Atvik voru eingöngu á þann veg hvað varðar sakir, sem greinir í II. lið D kafla ákæru, var því málinu hvað varðar þann lið vísað frá héraðsdómi.

Í B kafla ákæru var ákærða A og C, gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda, sem haldið var eftir af launum starfsmanna X ehf., samtals kr. 2.021.617. Samkvæmt dómkröfum ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti var fjárhæðin lækkuð og nam því samtals kr. 1.897.306. Lækkunin stafaði af því að fjórum nafngreindum starfsmönnum félagsins voru ekki greidd laun og vanskil staðgreiðslu því oftalin. Ákærði A var formaður stjórnar X ehf. á þeim tíma sem hér skiptir máli. Dómurinn miðaði við að framkvæmdastjóri hefði ekki verið við störf í félaginu á þeim tíma sem vanskil urðu á staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna þess. Í ljósi þeirra skyldna sem hvíla á formanni stjórnar, þar sem ekki starfar framkvæmdastjóri, var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að ákærði A hefði gert sekur um brot á 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, með því að hafa ekki á lögmæltum tíma staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda starfsmanna X ehf. Ákærði C var einn þriggja meðstjórnanda frá 12. júní 1997. Á aðalfundi félagsins 19. mars 2001 var ný stjórn kosin og var áætlað að ákærði C ætti ekki sæti þar lengur. Fundarstjóri lýsti því yfir að aðalfundurinn hefði ekki heimild til að breyta samþykktum. Þessi breyting var því ekki samþykkt og stjórn ekki tilkynnt til hlutafélagaskrár. Hæstiréttur taldi að þar sem að nokkur óvissa hefði ríkt varðandi hverjir sætu í stjórn félagsins eftir þann fund og að ákærði C hefði lítið sem ekkert komið að málefnum félagsins eftir það, var ákærði C því sýknaður af þessum lið ákæru. Við ákvörðun viðurlaga var talið að undanþága samkvæmt 1. gr. laga nr. 134/1995 um sektarlágmark gilti um alla vanskilafjárhæðina.

Í II. lið E kafla ákærðu var ákærða D gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna W ehf. Ákærði krafðist mildunar refsingar vegna þessa brots. Undanþágur frá lágmarki sektar samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 voru taldar gilda varðandi tvö tímabil, en varðandi önnur brot samkvæmt þessum lið ákæru gilti sektarlágmark sama ákvæðis.

Í II. lið F kafla ákæru var ákærða A, gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna Q ehf. Samkvæmt dómkröfum ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti var fjárhæðin lækkuð og var því samtals kr. 762.403, en var áður kr. 781.215. Lækkunin stafaði af því að tveimur nafngreindum starfsmönnum félagsins hafði ekki verið greidd að fullu laun og vanskil staðgreiðslu því oftalin. Ákærði A var eini stjórnarmaður félagsins á gjalddaga þeirra greiðslutímabila, sem ákæran varðaði. Þar sem ekkert hafi verið greitt upp í vanskil giltu ákvæði 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um lágmark sektar við ákvörðun viðurlaga.

Í II. lið G kafla ákæru var ákærðu, A og C, gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna A ehf. Ákærði C var sýknaður í héraði og undi ákæruvaldið þeirri niðurstöðu. Samkvæmt dómkröfum ákæruvaldsins fyrir Hæstarétti var fjárhæðin lækkuð og var því samtals kr. 4.850.727, en var kr. 5.047.389. Lækkunin stafaði af því að fimm nafngreindum starfsmönnum félagsins hafði ekki verið greidd að fullu laun og vanskil staðgreiðslu því oftalin. Ákærði A var stjórnarformaður félagsins á þeim tíma, sem hér skiptir máli. Niðurstaða héraðsdóms var staðfest um að ákærði A hefði gerst sekur um brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Viðurlög vegna vanskilanna vegna eins greiðslutímabils var í samræmi við undanþágu frá lágmarki sektar í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, en sektarlágmark greinarinnar gilti um önnur greiðslutímabil.

Í II. lið H kafla ákæru, var ákærðu A og C, gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna B ehf. samtals kr. 10.425.212. Undir rekstri málsins í héraði var fallið frá sakargiftum þriggja greiðslutímabila og lækkaði fjárhæð vanskila í kr. 8.977.513. Ákærði A var formaður stjórnar B ehf., en ákærði C meðstjórnandi frá 2. mars 2001. Enginn var skráður framkvæmdastjóri félagsins eða prókúruhafi. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms varðandi ákærða A. Hæstiréttur taldi að ákærði C hefði lítið komið að málefnum félagsins og ekkert að ákvörðun um ráðstöfun fjármuna og var hann því sýknaður af þessum lið ákæru. Viðurlög ákærða A vegna tveggja greiðslutímabila voru ákveðin í samræmi við undanþágur frá lágmarki sektar samkvæmt 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987, en ákvæði sömu greinar um lágmark sektar giltu um önnur brot sem hér um ræðir.

Í II. lið I kafla ákæru var A, C og F gefið að sök að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna C ehf. Ákærðu voru sakfelldir samkvæmt ákæru í héraðsdómi að öðru leyti en því að ákærðu A og C voru sýknaðir af sakargiftum um að hafa ekki staðið skil á staðgreiðslu opinberra gjalda frá apríl 2002 og undi ákæruvaldið þeirri niðurstöðu. Ákærði C var formaður stjórnar félagsins, ákærði A var einn meðstjórnanda þess frá 4. júlí 2001 til 8. maí 2002. Ákærði F var ráðinn framkvæmdastjóri félagsins 26. september 2001, með prókúruumboð. Hann átti sæti í stjórn félagsins frá 8. maí 2002 og gegndi áfram starfi framkvæmdastjóra þar til bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 3. júní sama ár. Ákærði F var framkvæmdastjóri félagsins allt það tímabil sem vanskilin tóku til og var því sakfelldur fyrir brot gegn 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987. Hvað varðar ákærða C sem var formaður stjórnar, þá taldi Hæstiréttur að honum hefði verið ljóst um erfiðleika í rekstri félagsins og hefði leitast við að leysa úr þeim. Framkvæmdastjóri hefði hins vegar séð um daglegan rekstur, en ekki lágu fyrir gögn um að ákærði C hefði komið að daglegum rekstri eða stýrt því hvað skyldi greitt. Ákærði C var því sýknaður af þessum lið ákæru. Þá taldi Hæstiréttur að ákærði A, sem var stjórnarmaður í félaginu til 8. maí 2002, hefði ekki átt þátt í daglegri stjórn þess eða komið að ákvörðunum um hvað skyldi greitt af skuldum. Var hann því sýknaður af þessum ákærulið. Viðurlög F voru ákveðin samkvæmt lágmarki sektar, sem kveðið er á um í 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987.

Dæmd viðurlög:

Ákærði A: 12 mánaða fangelsi, þar af 9 mánuðir skilorðsbundnir til tveggja ára. Fésekt kr. 20.500.000, vararefsing 9 mánaða fangelsi.

Ákærði B: 8 mánaða fangelsi, þar af 5 mánuðir skilorðsbundnir til tveggja ára. Ákærði D: 2 mánaða fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára. Fésekt kr. 12.200.000, vararefsing 7 mánaða fangelsi.

Ákærði F: 30 daga fangelsi, skilorðsbundið til tveggja ára. Fésekt kr. 8.600.000, vararefsing 5 mánaða fangelsi.

<< til baka